تبلیغات
وبلاگ عفاف و حجاب - تاریخچه حجاب در اسلام
 تاریخچه حجاب در اسلام

حجاب به معنای پوشاندن بدن زن در برابر نامحرم از احكام ضروری دین اسلام است. در ادیان الهی دیگر از جمله آئین زرتشت، یهود و مسیحیت نیز این حكم با تفاوتهایی وجود دارد. در سرزمینی كه اسلام در آن ظهور كرد زنان با صورتی گشاده و گریبانی چاك در معابر آمد و شد می كردند. برخی نویسندگان چنین اظهار نظر كرده اند كه پوشش اسلامی نتیجه تعامل فرهنگی بین اعراب و ایرانیان و رومیان است و در نتیجه، اسلام نسبت به چگونگی حضور زن در برابر نامحرم قانونی خاص ندارد و آن چه امروز به صورت دستوری شرعی در آمده، مستندی شرعی ندارد. این نوشتار به تحقیق درباره صحت و سقم نظر می پردازد.


مفهوم لغوی حجاب
 

به گفته اهل لغت این واژه به صورت متعدی به معنای در پرده قرار دادن به كار می رود. ابن درید می گوید:«حجبت الشیء... اذا سترته، و الحجاب:الستر...، احتجبت الشمس فی السحاب اذا تستترت فیه». پوششی است كه روی شیء را فرا می گیرد و حجاب یعنی پرده...، زمانی كه خورشید در ابر فرو می رود عرب می گوید: احتجبت الشمس فی السحاب». فیومی این واژه را چنین توضیح می دهد:
حجب فعلی متعدی است و به معنای مانع شدن به كار می رود. به پرده، حجاب می گویند، زیرا مانع از دیدن است و به دربان حاجب گفته می شود، زیرا وی مانع از ورود افراد است. این واژه در اصل بر موانع اطلاق می گردد، ولی برخی مواقع به موانع معنوی نیز حجاب گفته می شود.
از گفتار اهل لغت می توان نتیجه گرفت كه در زبان عرب، حجاب به پوششی گفته می شود كه مانع از دیدن شیئی پوشانده شده می شود. شهید مطهری نتیجه تحقیقات لغوی خود را درباره این واژه، چنین بیان می كند:
كلمه حجاب هم به معنای پوشیدن است و هم به معنی پرده و حاجب، بیشتر استعمال به معنی پرده است. این كلمه از آن جهت مفهوم پوشش می دهد كه پرده وسیله پوشش است و شاید بتوان گفت كه به حسب اصل لغت هر پوشش حجاب نیست؛ آن پوشش حجاب نامیده می شود که از طریق پشت پرده واقع شدن صورت گیرد.
این واژه در قرآن و حدیث نیز با عنایت با معنای لغوی به كار رفته و معنای خاصی پیدا نكرده است. شهید مطهری می فرماید: در قرآن كریم در داستان سلیمان غروب خورشید را این طور توصیف می كند:« حتی تورات بالحجاب» یعنی تا آن وقتی كه خورشید در پشت پرده مخفی شد. تعبیر حجاب با همین معنا در آیه51 سوره شوری و نیز در آیه 53 سوره احزاب به كار برده شده است... . در دستوری كه امیرالمؤمنین(علیه السلام) به مالك اشتر نوشته است می فرماید:« فلاتطولن احتجابك عن رعیتك» یعنی در میان مردم باش كمتر خود را در اندرون خانه از مردم پنهان كن. حاجب و دربان تو را از مردم جدا نكند بلكه خودت را در معرض ملاقات و تماس مردم قرار ده.

حجاب در ایران و روم باستان
 

در كتاب تمدن می خوانیم: پس از داریوش مقام زن خصوصاً در طبقه ثروتمندان تنزل پیدا كرد. زنان فقیر چون برای كار كردن ناچار ازآمد و شد در میان مردم بودند آزادی خود را حفظ كردند، ولی در مورد زنان دیگر گوشه نشینی زمان حیض كه برایشان واجب بود رفته رفته امتداد پیدا كرد و سراسر زندگی اجتماعی شان را فرا گرفت... . زنان طبقات بالای اجتماعی جرأت آن را نداشتند كه جز در تخت روان روپوش دار از خانه بیرون بیایند و هرگز به آنان اجازه داده نمی شد كه آشكارا با مردان آمیزش كنند. زنان شوهر دار حق نداشتند هیچ مردی را ولو پدر یا برادرشان باشد ببینند درنقشهایی كه از ایران باستان بر جای مانده هیچ صورت زن دیده نمی شود و نامی از ایشان به نظر نمی رسد. شهید مطهری از سخنان جواهر لعل نهرو چنین استنباط می كند كه او معتقد است كه«رومیان نیز(شاید تحت تأثیر قوم یهود) حجاب داشته اند و رسم حرم سراداری نیز از روم و ایران به دربار خلفای اسلامی راه یافت».

پوشش زنان عرب قبل از اسلام
 

شواهد متعددی از قرآن از این نكته است كه در جامعه عرب قبل از اسلام زنان برای حضور در اجتماع از پوشش مناسب و مطلوبی برخوردار نبودند. به همین دلیل همسران پیامبر-صلوات الله و سلامه علیه و آله- از متابعت آن الگو منع می شوند: یا نساء النبی لستن كاحد من النساء ان اتقیتن فلا تخضعن بالقول فیطمع الذی فی قلبه مرض و قلن قولا معروفاً*و قرن فی بیوتكن و لا تبرجن الجاهیله الاولی؛ ای همسران پیامبر شما مانند هیچ یك از زنان[دیگر] نیستید اگر سر پروا دارید پس به ناز سخن مگویید تا آن كه در دلش بیماری است طمع ورزد و گفتاری شایسته گویید. و درخانه هایتان قرار گیرید و مانند روزگار جاهلیت قدیم زینتهای خود را آشكار مكنید. دستورهای اصلاحی اسلام نسبت به پوشش زنان نیز حاكی از برخی نقص ها و كاستی ها در پوشش زنان آن دوره و فاصله آن با پوشش مورد سفارش اسلام است:
یا ایها النبی قل لازواجك و بناتك و نساء المؤمنین یدنین علیهن من جلابیبهن ذلك ادنی ان یعرفن فلا یوذین و كان الله غفوراً رحیماً؛ ای پیامبر به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو پوشش های خود را بر خود فروتر گیرند این برای آن كه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند[به احتیاط] نزدیك تر است و خدا آمرزنده مهربان است. همین نكته، از آیات سوره نور نیز كه درباره آن ها بحث خواهد شد، فهمیده می شود. شأن نزول آیه 30 سوره نور اشاره ای به كیفیت پوشش قبل از دستور حجاب دارد. در این شأن نزول آمده است«كان النسا یتقنعن خلف آذانهن؛ زنان دنباله مقنعه خود را به پشت گوش های خود می انداختند» بنابراین، گلو و بنا گوش آن ها هویدا بود. تاریخ پژوهان نیز این نكته را كه زنان جزیرة العرب از حجاب مناسبی برخوردار نبودند، تأیید می كنند. اكنون سخن در این است كه این وضعیت به دنبال وضع قانون اسلامی مبنی بر ضرورت حجاب بر هم می خورد.

اصطلاحات مزبور:
 

واژه جلباب در آیه 59 سوره احزاب«یا ایها النبی قل لازواجك و بناتك و نساءالمؤمنین یدنین علیهن من جلابیبهن...» به معنی پوشش سراسری زن است كه در قدیم مرسوم بوده است و این واژه در قرآن خطاب به زنان امر شده است كه جلابیب را به خود نزدیك كنید. این قرآن پژوه افزود: جلبات نوعی چادر امروزی و یك روپوش بسیار گشادی بوده است كه زنان در قدیم می پوشیدند كه در روایات مربوط به خطبه فدكیه نیز عنوان شده است كه حضرت زهرا(س) برای رفتن به مسجد و ایراد خطبه فدكیه جلبات خود را می پوشید. قرآن می فرماید« و قل للمومنات یغضضن من ابصارهن و یحفظن فروجهن و لا یبدین زینتهن الا ما ظهر منها ولیضربن بخمرهن علی جیوبهن و لا یبدین زینتهن الا لبعولتهن او ابائهن او اباء بعولتهن او ابنائهن او ابنا بعولتهن أو اخوانهن اوبنی اخوانهن أو بنی أخواتهن أو نسائهن او ما ملكت ایمانهن او التابعین غیر اولی الاربه من الرجال او الطفل الذین لم یظهروا علی عورات النساء ولا یضربن بارجلهن لیعلم ما یخفین من زینتهن و توبوا الی الله جمیعاً ایها المومنون لعلكم تفلحون»سوره نور آیه 31.
در اینجا بر اساس كلمات«لایبدین زینتهن الا ما ظهر» این برداشت می شود كه حجاب مقدار پوششی است كه زینتهای بدن زن را بپوشاند چه زینت مربوط به بدن زن كه در عرف مشخص است و یا زینت عاریه ای مثل گوشواره، گردنبند و... باشد. روایات ما نیز همانی است كه در قرآن ذكر شده است و در روایات بر پوشش تمام بدن زن به جز كف و وجه یعنی دست تا مچ و گردی صورت كه در نماز هم همین مقدار استثنا شده است، تأكید شده است.
روایات جدا یا در عرض قرآن مساله ای را بیان نكرده اند بلكه در روایات آیات الهی روشن می شود و آنچه در روایات در مورد پوشش بدن زن به ویژه مستوری مو و زینتهای زن و هر آنچه باعث تحریك مردان می شود مثل خلخال و... آمده بر اساس آیات قرآن است. در قرآن كلیت و اصول آمده است و در روایات ذكر مصداق و تبیین و تطبیق به مورد ذكر شده است و امر یا نهی در قرآن دلالت بر وجوب و یا حرمت می كند كه بر اساس آیات سوره احزاب و نور وجوب حجاب مشخص شده است.


تاریخ : چهارشنبه 12 دی 1397 | 11:32 ق.ظ | نویسنده : کانون عفاف و حجاب | نظرات